Gözenekli Mantar

Açıklama

Polyporaceae, genellikle 'gözenekli mantarlar' olarak bilinen, odun çürüten mantarları içeren büyük ve çeşitli bir familyadır. Bu mantarların ayırt edici özelliği, sporlarını salgıladıkları şapka altındaki tüp ve gözenek yapısıdır. Genellikle ağaç gövdelerinde, kütüklerde veya ölü odunlarda bulunurlar ve ekosistemde odun ayrışmasında önemli bir rol oynarlar. Çoğu tür sert ve odunsu bir yapıya sahiptir, bu da onları diğer mantar gruplarından ayırır. Morfolojik çeşitlilikleri oldukça fazladır; bazıları şapkalı ve saplıyken, bazıları raf benzeri veya kabuksu formlarda büyür.

Nasıl tanımlanır

Şapka

Şapka çapı türlere göre 1 cm'den 60 cm'ye kadar değişebilir. Genellikle düzensiz, böbrek şeklinde, yarım daire şeklinde veya yelpaze şeklindedir. Yüzeyi pürüzsüz, tüylü, kadifemsi veya konsantrik halkalarla zonlu olabilir. Renkleri beyaz, krem, sarımsı, kahverengi, gri veya kırmızımsı olabilir.

Lameller

Polyporaceae familyasının ayırt edici özelliği lameller (gills) yerine tüp ve gözeneklere sahip olmasıdır. Bu gözenekler genellikle küçük ve yuvarlak veya köşeli olup, sporları buradan salgılarlar. Gözeneklerin rengi beyaz, krem, sarımsı veya kahverengi olabilir.

Sap

Sap, bazı türlerde belirgin ve merkezi veya yanal olabilirken, birçok türde sap ya çok kısa ya da tamamen yoktur (sessile). Saplı türlerde sap genellikle sert ve odunsu bir yapıya sahiptir. Rengi şapka ile uyumlu olabilir veya daha koyu olabilir.

Et

Et genellikle sert, lifli, odunsu veya mantar gibi bir dokuya sahiptir. Kesildiğinde rengi değişmeyebilir veya bazı türlerde hafifçe kararabilir. Genç örneklerde daha yumuşak olabilirken, yaşlandıkça sertleşir.

Sporofor

Meyve gövdesi genellikle sert, odunsu veya köselemsi bir yapıya sahiptir. Şapka genellikle raf benzeri, yelpaze şeklinde veya bazen saplı olabilir. Renkleri türlere göre beyazdan kahverengiye, griye ve hatta kırmızımsı tonlara kadar değişebilir. Alt yüzeyinde belirgin gözenekler bulunur.

Yaşam alanı

Çoğunlukla ölü veya canlı ağaçların gövdelerinde, kütüklerde, dallarda ve odun kalıntılarında bulunurlar. Bazı türler toprakta gömülü odunlara bağlı olarak da büyüyebilir. Genellikle ormanlık alanlarda, parklarda ve bahçelerde yaygındırlar.

Temel bilgiler

• Şapka yüzeyi: Pürüzsüz, tüylü, kadifemsi, zonlu veya pürüzlü olabilir.
• Büyüme formu: Raf benzeri (bracket), yelpaze şeklinde, kabuksu veya saplı.
• Spor izi: Beyaz, krem, sarımsı veya kahverengi (türe göre değişir).
• Gövde rengi: Beyaz, krem, sarımsı, kahverengi, gri, kırmızımsı.
• Koku: Hafif mantar kokusu veya kokusuz.
• Et çürümesi: Genellikle rengi değişmez, bazı türlerde hafifçe kararabilir.
• Yükseklik: Değişken, genellikle saplı türlerde 1-10 cm, sapsız türlerde şapka genişliği daha önemlidir.
• Şapka çapı: 1 cm'den 60 cm'ye kadar (türe göre büyük farklılıklar gösterir).
• Besin alımı: Saprofitik (ölü odunları ayrıştırır) veya parazitik (canlı ağaçlara saldırır).

Hızlı kontrol

• Koku: Çoğunlukla hafif mantar kokusu, bazı türlerde belirgin bir koku olmayabilir veya hafif odunsu bir koku olabilir.
• Meyveleme: Yıl boyunca, ancak en aktif büyüme ilkbahardan sonbahara kadar.
• Substrat: Ölü veya canlı ağaçlar, kütükler, dallar ve odun kalıntıları.

Nerede bulunur

Bulma ipuçları

Benzer türler

Bilimsel sınıflandırma

Şube

Basidiomycota

Sınıf

Agaricomycetes

Takım

Polyporales

Aile

Polyporaceae

Cins

Çok sayıda cins (örn. Polyporus, Fomes, Ganoderma, Trametes)

Saklama bilgileri

• Maks sıcaklık: 4°C
• Donma süresi: 6 ay
• Min sıcaklık: 0°C
• Buzdolabında saklama: 3-5 gün

Nasıl temizlenir

Gözenekli mantarlar genellikle sert ve odunsu oldukları için yemeklik değerleri düşüktür. Eğer yenilebilir bir tür toplanmışsa (ki bu çok nadirdir ve dikkatli olunmalıdır), yüzeyindeki toprak ve kalıntılar kuru bir fırça ile temizlenmeli veya nemli bir bezle silinmelidir. Yıkanmaları önerilmez, çünkü suyu emip dokularını bozabilirler.

Gözenekli Mantar hakkında daha fazlası