Purple-staining Polypore

คำอธิบาย

เห็ดหิ้งม่วงย้อม (Hapalopilus rutilans) เป็นเห็ดในกลุ่มเห็ดหิ้ง (polypore) ที่มีลักษณะเด่นคือเนื้อเห็ดจะเปลี่ยนเป็นสีม่วงสดเมื่อสัมผัสกับสารละลายด่าง เช่น โพแทสเซียมไฮดรอกไซด์ (KOH) หรือแอมโมเนีย (NH3) ซึ่งเป็นคุณสมบัติสำคัญในการจำแนกชนิด **ลักษณะทางสัณฐานวิทยา:** * **หมวกเห็ด (Pileus):** มีขนาด 2-15 เซนติเมตร (บางครั้งอาจใหญ่ถึง 20 เซนติเมตร) รูปทรงคล้ายพัด ครึ่งวงกลม หรือไต มักจะยื่นออกมาจากพื้นผิวที่เกาะอยู่ ผิวหมวกมีลักษณะเป็นกำมะหยี่หรือขนละเอียดเมื่อยังอ่อน และจะเรียบขึ้นเมื่อแก่ตัวลง สีของหมวกมีตั้งแต่สีส้มอมเหลือง สีส้มอมน้ำตาล สีน้ำตาลแดง ไปจนถึงสีน้ำตาลอมม่วง ขอบหมวกมักจะบางและม้วนเข้าเล็กน้อยเมื่อยังอ่อน * **พื้นผิวรูพรุน (Pore Surface):** มีสีเดียวกับหมวกหรืออ่อนกว่าเล็กน้อย รูพรุนมีขนาดเล็กมาก (3-5 รูต่อมิลลิเมตร) รูปทรงกลมถึงเหลี่ยม ผนังรูพรุนจะบางและฉีกขาดง่ายเมื่อแก่ตัวลง * **เนื้อเห็ด (Context):** หนา 1-3 เซนติเมตร มีสีส้มอมเหลืองถึงสีน้ำตาลอมส้ม เนื้อเห็ดมีความเหนียวคล้ายไม้ก๊อกเมื่อยังอ่อน และจะแข็งเป็นเนื้อไม้เมื่อแก่ตัวลง คุณสมบัติเด่นคือเมื่อหยดสารละลายด่าง (เช่น KOH) ลงบนเนื้อเห็ด จะเปลี่ยนเป็นสีม่วงสดใสทันที * **ก้านเห็ด (Stipe):** ไม่มีก้านเห็ดที่ชัดเจน (sessile) หรือมีก้านสั้นๆ ที่ไม่เด่นชัด ติดอยู่กับพื้นผิวที่เกาะ * **สปอร์ (Spores):** สปอร์ผงมีสีขาว รูปทรงรีถึงรูปไข่ ขนาด 3.5-5 x 2-3 ไมโครเมตร ผิวเรียบ ไม่สร้างปฏิกิริยากับสารละลายไอโอดีน (inamyloid) **ถิ่นที่อยู่และระบบนิเวศ:** * เป็นเห็ดที่ขึ้นเป็นกลุ่มหรือเดี่ยวๆ บนไม้เนื้อแข็งที่ตายแล้วหรือกำลังจะตาย เช่น โอ๊ก (Quercus spp.), บีช (Fagus spp.), เมเปิล (Acer spp.), เบิร์ช (Betula spp.) และไม้เนื้อแข็งอื่นๆ * เป็นเห็ดที่ก่อให้เกิดการเน่าเปื่อยสีน้ำตาล (brown rot) ซึ่งหมายความว่ามันจะย่อยสลายเซลลูโลสและเฮมิเซลลูโลสในเนื้อไม้ ทำให้เนื้อไม้แตกเป็นก้อนสี่เหลี่ยมและมีสีน้ำตาล * มีบทบาทสำคัญในการรีไซเคิลสารอาหารในระบบนิเวศป่าไม้ **ฤดูกาลและเขตกระจายพันธุ์:** * พบได้ตลอดทั้งปี โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงฤดูร้อนและฤดูใบไม้ร่วง * มีการกระจายพันธุ์อย่างกว้างขวางในซีกโลกเหนือ ทั้งในทวีปอเมริกาเหนือ ยุโรป และเอเชีย **ความสามารถในการบริโภค:** * **เป็นเห็ดมีพิษ (Poisonous):** เห็ดหิ้งม่วงย้อมเป็นเห็ดมีพิษ ไม่ควรบริโภค การบริโภคอาจทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย และอาจส่งผลต่อไตอย่างรุนแรง สารพิษหลักที่พบคือ Hapalopilin ซึ่งเป็นสารออกซาลิกแอซิด (oxalic acid) ที่มีความเข้มข้นสูง * **คำเตือนด้านความปลอดภัย:** ห้ามเก็บมาบริโภคโดยเด็ดขาด แม้จะมีการปรุงสุกแล้วก็ตาม เนื่องจากสารพิษไม่สลายตัวด้วยความร้อน **เห็ดที่คล้ายกันและการจำแนกความแตกต่าง:** * **เห็ดหิ้งสีส้ม (Pycnoporus cinnabarinus):** มีสีส้มสดใสคล้ายกัน แต่เนื้อเห็ดของ Pycnoporus cinnabarinus จะไม่เปลี่ยนเป็นสีม่วงเมื่อสัมผัสกับสารละลายด่าง และมีเนื้อที่แข็งกว่ามาก * **เห็ดหิ้งชนิดอื่นๆ ที่มีสีน้ำตาลอมส้ม:** การทดสอบด้วยสารละลายด่าง (KOH test) เป็นวิธีที่เชื่อถือได้ที่สุดในการจำแนก Hapalopilus rutilans จากเห็ดหิ้งชนิดอื่นๆ ที่มีลักษณะคล้ายกัน โดยการหยด KOH ลงบนเนื้อเห็ดหรือผิวหมวก หากเปลี่ยนเป็นสีม่วงสดใส ก็คือ Hapalopilus rutilans **การเปลี่ยนแปลงทางอนุกรมวิธานและชื่อพ้อง:** * ชื่อวิทยาศาสตร์เดิมที่เคยใช้กันอย่างแพร่หลายคือ *Hapalopilus nidulans* (Fr.) P. Karst. แต่ปัจจุบันชื่อที่ถูกต้องตามหลักอนุกรมวิธานคือ *Hapalopilus rutilans* (Pers.) P. Karst. โดยชื่อ *Hapalopilus nidulans* ถือเป็นชื่อพ้อง (synonym) ที่ยังคงมีการใช้บ้างในบางแหล่งข้อมูล

วิธีการระบุ

หมวก

ขนาด 2-15 ซม. สีส้มอมเหลืองถึงน้ำตาลแดง ผิวเป็นกำมะหยี่

ใบเห็ด

ไม่มี (เป็นรูพรุน)

ก้าน

ไม่มีก้านเห็ดที่ชัดเจน (sessile)

เนื้อเห็ด

สีส้มอมเหลืองถึงน้ำตาลอมส้ม เหนียวคล้ายไม้ก๊อก เปลี่ยนเป็นสีม่วงสดเมื่อหยด KOH

ดอกเห็ด

หมวกเห็ดรูปพัดหรือครึ่งวงกลม สีส้มอมเหลืองถึงน้ำตาลแดง ผิวเป็นกำมะหยี่เมื่ออ่อน

ที่อยู่อาศัย

ขึ้นบนไม้เนื้อแข็งที่ตายแล้วหรือกำลังจะตาย

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• พื้นผิวหมวก: กำมะหยี่
• รูปแบบการเจริญเติบโต: เดี่ยวหรือเป็นกลุ่ม
• รอยสปอร์: ขาว
• สีลำตัว: ส้มอมเหลืองถึงน้ำตาลแดง
• กลิ่น: ไม่มีกลิ่นเฉพาะตัว
• การเปลี่ยนสีเมื่อตัด: ไม่เปลี่ยนสี แต่เปลี่ยนเป็นสีม่วงเมื่อสัมผัส KOH
• ความสูง: ไม่มีก้าน
• เส้นผ่านศูนย์กลางหมวก: 2-15 ซม.
• วิธีการได้รับสารอาหาร: Saprobic (ย่อยสลายไม้)

ตรวจสอบด่วน

• กลิ่น: ไม่มีกลิ่นเฉพาะตัว หรือมีกลิ่นอ่อนๆ คล้ายเห็ด
• การออกผล: ตลอดทั้งปี โดยเฉพาะฤดูร้อนและฤดูใบไม้ร่วง
• สับสเตรต: ไม้เนื้อแข็งที่ตายแล้ว

สถานที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

สายพันธุ์ที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ไฟลัม

Basidiomycota

ชั้น

Agaricomycetes

อันดับ

Polyporales

วงศ์

Phanerochaetaceae

สกุล

Hapalopilus

สำรวจ Purple-staining Polypore