Kogelhoutskoolzwam

Beschrijving

Daldinia concentrica, algemeen bekend als de Kogelhoutskoolzwam of 'Carbon Balls', is een veelvoorkomende saprofytische schimmel die behoort tot de familie Xylariaceae. Deze schimmel staat bekend om zijn opvallende, harde, bolvormige tot halfronde vruchtlichamen die vaak in clusters op dood hout groeien. De naam 'concentrica' verwijst naar de kenmerkende concentrische ringen die zichtbaar zijn in de dwarsdoorsnede van het vruchtlichaam, vergelijkbaar met de jaarringen van een boom. Deze ringen zijn lagen van sporenproducerend weefsel. De Kogelhoutskoolzwam speelt een belangrijke rol in de afbraak van dood hout, met name van loofbomen, en draagt zo bij aan de nutriëntenkringloop in bossen.

Hoe te identificeren

Hoed

Niet van toepassing, aangezien Daldinia concentrica geen typische hoed heeft zoals paddenstoelen met lamellen. Het vruchtlichaam is een stroma.

Lamellen

Niet van toepassing, Daldinia concentrica is een ascomyceet en heeft geen lamellen (gills). De sporen worden geproduceerd in perithecia die in het stroma zijn ingebed.

Steel

Niet van toepassing, Daldinia concentrica heeft geen steel. Het vruchtlichaam groeit direct op het substraat.

Vlees

De 'flesh' of het interne weefsel is zeer hard en vezelig, bijna houtachtig. Bij jonge exemplaren kan het een paarsbruine tint hebben, maar het wordt snel zwart en koolachtig. De concentrische ringen zijn het meest onderscheidende kenmerk van de interne structuur.

Vruchtlichaam

De vruchtlichamen zijn hard, houtachtig, bolvormig tot halfrond of onregelmatig knolvormig, vaak met een afgeplatte basis. Ze variëren in diameter van 2 tot 10 cm, soms groter. De buitenkant is aanvankelijk bruinachtig, maar wordt al snel glanzend zwart en koolachtig van uiterlijk. Het oppervlak kan glad zijn of licht gebarsten. Bij doorsnijden zijn duidelijk concentrische, afwisselend lichte en donkere lagen zichtbaar, die lijken op jaarringen. Deze lagen zijn de perithecia (sporenproducerende structuren) en steriele weefsels.

Habitat

Groeit saprofytisch op dood hout van loofbomen, met een sterke voorkeur voor essen (Fraxinus excelsior), maar ook te vinden op beuken, eiken, berken en andere loofhoutsoorten. Vaak te vinden op omgevallen stammen, takken en stronken. Kan zowel op vers dood hout als op reeds vergaan hout voorkomen.

Belangrijke feiten

• Hoedoppervlak: Niet van toepassing (geen hoed). Het oppervlak van het stroma is glanzend zwart, koolachtig, soms licht gebarsten.
• Groeivorm: Sessiel, bolvormig tot halfrond of onregelmatig knolvormig, vaak in clusters.
• Sporenafdruk: Zwart (sporen zijn donkerbruin tot zwart)
• Lichaamskleur: Buitenkant glanzend zwart; binnenkant zwart met concentrische lichte en donkere ringen.
• Geur: Geen specifieke geur.
• Kleurverandering bij snijden: Niet van toepassing, het vruchtlichaam is te hard om te kneuzen.
• Hoogte: Niet van toepassing (groeit direct op substraat).
• Hoed diameter: 2-10 cm (diameter van het stroma).
• Voedingswijze: Saprofytisch, breekt dood hout af.

Snelle controle

• Geur: Geen specifieke geur, licht aards bij doorsnijden.
• Vruchtvorming: Het hele jaar door, maar het meest opvallend in de herfst en winter.
• Substraat: Dood loofhout, met name es.

Waar te vinden

Zoektips

Vergelijkbare soorten

Wetenschappelijke classificatie

Stam

Ascomycota

Klasse

Sordariomycetes

Orde

Xylariales

Familie

Xylariaceae

Geslacht

Daldinia

Bewaarinformatie

• Max temperatuur: Niet van toepassing
• Vriestijd: Niet van toepassing
• Min temperatuur: Niet van toepassing
• Koeling: Niet van toepassing

Hoe schoon te maken

Niet van toepassing, aangezien deze schimmel niet eetbaar is en geen culinaire toepassing heeft. Reiniging is daarom overbodig.

Ontdek Kogelhoutskoolzwam